Τι κέρδισα παίζοντας με το παιδί μου

…και γιατί η επιστήμη λέει ότι το παιχνίδι είναι πολύ πιο σημαντικό απ’ όσο νομίζουμε

Όταν η κόρη μου ήταν μικρή, πίστευα ότι το παιχνίδι ήταν κάτι που έκανα για εκείνη.

Σήμερα, κοιτάζοντας πίσω, καταλαβαίνω ότι το παιχνίδι ήταν ένα από τα σημαντικότερα δώρα που έκανα και στον εαυτό μου.

Δεν το λέω μόνο ως μητέρα. Το λένε εδώ και δεκαετίες παιδαγωγοί, ψυχολόγοι, νευροεπιστήμονες και ερευνητές της ανθρώπινης ανάπτυξης.

Γέλασα μέχρι δακρύων

Οι περισσότεροι γονείς γνωρίζουμε ότι το παιχνίδι κάνει καλό στα παιδιά. Ξεχνάμε όμως πόσο καλό κάνει και σε εμάς.

Ο ψυχίατρος Stuart Brown, ιδρυτής του National Institute for Play και ένας από τους σημαντικότερους ερευνητές του παιχνιδιού παγκοσμίως, υποστηρίζει ότι το παιχνίδι αποτελεί βιολογική ανάγκη. Σύμφωνα με τις έρευνές του, το παιχνίδι ενεργοποιεί μηχανισμούς χαράς, δημιουργικότητας, σύνδεσης και ψυχικής ανθεκτικότητας σε όλες τις ηλικίες.

Κοιτάζοντας πίσω, θυμάμαι ατέλειωτα γέλια, φανταστικούς χαρακτήρες και ιστορίες που δεν θα μπορούσα ποτέ να επινοήσω μόνη μου.

Και ίσως αυτό να είναι το πρώτο δώρο του παιχνιδιού: μας επιτρέπει να ξανασυναντήσουμε το παιδί που κάποτε υπήρξαμε.

Ανακάλυψα την αξία των «ωρών που δεν σκέφτομαι τίποτα»

Πολύ πριν ακούσω για mindfulness και τεχνικές χαλάρωσης, είχα ήδη βρει τον δικό μου τρόπο.

Ήταν οι ώρες παιχνιδιού.

Ο ψυχολόγος Mihaly Csikszentmihalyi περιέγραψε την κατάσταση «ροής» (flow): εκείνη τη μοναδική εμπειρία πλήρους απορρόφησης όπου χάνουμε την αίσθηση του χρόνου και οι καθημερινές ανησυχίες υποχωρούν.

Πολλές φορές, παίζοντας με το παιδί μου, βρισκόμουν ακριβώς σε αυτή την κατάσταση.

Δεν ήμουν η μητέρα που έπρεπε να τα προλάβει όλα.

Ήμουν απλώς παρούσα.

Δημιουργήσαμε αστεία και κώδικες που μας συντροφεύουν μέχρι σήμερα

Κάποια αστεία που γεννήθηκαν όταν ήταν τεσσάρων ή πέντε ετών εξακολουθούν να υπάρχουν στη ζωή μας.

Μερικές λέξεις, ατάκες ή φανταστικοί χαρακτήρες λειτουργούν ακόμη σαν γέφυρες επικοινωνίας.

Ο John Bowlby, θεμελιωτής της θεωρίας της προσκόλλησης, και η Mary Ainsworth έδειξαν ότι οι ασφαλείς σχέσεις δεν χτίζονται μέσα από μεγάλες ηρωικές πράξεις αλλά μέσα από χιλιάδες μικρές στιγμές σύνδεσης.

Τα κοινά αστεία είναι μία από αυτές.

Κάθε κοινή ανάμνηση είναι ένα μικρό νήμα που ενισχύει τον δεσμό.

Μέσα από το παιχνίδι έμαθα να την ακούω και έμαθε να μου μιλάει

Συχνά της ζητούσα να ξεκινήσει εκείνη την ιστορία.

Και τότε συνέβαινε κάτι μαγικό.

Οι ιστορίες γίνονταν εξομολογήσεις.

Οι ήρωες αποκτούσαν φόβους.

Οι πριγκίπισσες θύμωναν.

Οι δράκοι στενοχωριούνταν.

Η πρωτοπόρος της παιγνιοθεραπείας Virginia Axline έγραφε ότι «το παιχνίδι είναι η φυσική γλώσσα του παιδιού».

Πράγματι, πολλά παιδιά εκφράζουν μέσα από το παιχνίδι όσα δυσκολεύονται να πουν άμεσα με λόγια.

Το παιχνίδι μάς έδωσε έναν τρόπο να μιλάμε πολύ πριν μάθουμε να συζητάμε.

Οι σημαντικότερες συζητήσεις μας ξεκινούσαν από το παιχνίδι

Ο ψυχίατρος Daniel Siegel υποστηρίζει ότι η μάθηση και η επικοινωνία συμβαίνουν καλύτερα όταν ο εγκέφαλος βρίσκεται σε κατάσταση σύνδεσης και ασφάλειας.

Το παιχνίδι δημιουργεί ακριβώς αυτές τις συνθήκες.

Όταν ένα παιδί νιώθει ότι το ακολουθείς στον κόσμο του, είναι πολύ πιο πιθανό να μοιραστεί σκέψεις, απορίες, φόβους και όνειρα.

Οι καλύτερες συζητήσεις μας δεν έγιναν στο τραπέζι της «σοβαρής κουβέντας».

Ξεκίνησαν από ένα λούτρινο ζωάκι, μια ιστορία ή ένα επιτραπέζιο παιχνίδι.

Πέρασα γνώσεις και δεξιότητες χωρίς κήρυγμα

Αν με ρωτούσε κάποιος πότε κατάλαβε τα κλάσματα, τη γεωγραφία, τους μύθους, την ανάγνωση, την συνεργασία, την επίλυση προβλημάτων ή τη διαχείριση συναισθημάτων, δεν θα ήξερα να απαντήσω.

Γιατί τα περισσότερα τα έμαθε παίζοντας.

Η Maria Montessori έλεγε ότι «το παιχνίδι είναι το έργο του παιδιού».

Ο Lev Vygotsky έδειξε πως μέσα από το παιχνίδι τα παιδιά κατακτούν δεξιότητες που βρίσκονται λίγο πιο πέρα από τις τρέχουσες δυνατότητές τους και έτσι αναπτύσσονται.

Στην πραγματικότητα, το παιχνίδι δεν είναι διάλειμμα από τη μάθηση.

Είναι ένας από τους βασικούς τρόπους με τους οποίους συμβαίνει η μάθηση.

Αν γύριζα τον χρόνο πίσω…

Θα έπαιζα περισσότερο. Θα επένδυα στο παιχνίδι όπως επένδυσα αργότερα σε δραστηριότητες και γνώσεις. Θα είχα διασκεδάσει περισσότερο και θα είχα δώσει τα καλύτερα εφόδια στο παιδί μου. Γιατί τελικά, το μεγαλύτερο δώρο του παιχνιδιού δεν ειναι οι δεξιότητες που χτίζει. Το παιχνίδι χτίζει σχέσεις. Και οι σχέσεις είναι αυτές που μένουν.

Ενδεικτική βιβλιογραφία για εμβάθυνση

• Stuart Brown (2009), Play: How It Shapes the Brain, Opens the Imagination, and Invigorates the Soul
• Mihaly Csikszentmihalyi (1990), Flow: The Psychology of Optimal Experience
• John Bowlby (1969), Attachment and Loss
• Virginia Axline (1947), Play Therapy
• Daniel Siegel & Tina Payne Bryson (2011), The Whole-Brain Child
• Maria Montessori (1949), The Absorbent Mind
• Lev Vygotsky (1978), Mind in Society
• Kenneth Ginsburg (2007), “The Importance of Play in Promoting Healthy Child Development and Maintaining Strong Parent-Child Bonds”