Κάθε παιδί έχει τον δικό του δρόμο

Μια συζήτηση με την επιστημονική ομάδα του Child’s Way, για την νευροδιαφορετικότητα και τους νέους τρόπους προσέγγισής της.

–Τα τελευταία χρόνια ακούμε όλο και περισσότερο για την ανάγκη να βλέπουμε το παιδί ολιστικά και όχι μόνο μέσα από τις δυσκολίες του. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
Για εμάς σημαίνει ότι πριν δούμε μια διάγνωση, μια δυσκολία ή έναν θεραπευτικό στόχο, συναντάμε έναν άνθρωπο. Ένα παιδί με προσωπικότητα, ενδιαφέροντα, συναισθήματα, επιθυμίες και έναν μοναδικό τρόπο να αντιλαμβάνεται τον κόσμο.
Πολλές φορές η συζήτηση γύρω από την ανάπτυξη των παιδιών επικεντρώνεται στο τι «λείπει» ή στο τι «πρέπει να διορθωθεί». Εμείς επιλέγουμε να ξεκινάμε από το τι υπάρχει ήδη: από τις δυνάμεις, τις προτιμήσεις, τα κίνητρα και τις δυνατότητες του παιδιού. Αυτή η οπτική αλλάζει ουσιαστικά τον τρόπο που χτίζεται η σχέση και η παρέμβαση.

–Ποια είναι η φιλοσοφία που καθοδηγεί τη δουλειά σας;
Η φιλοσοφία μας βασίζεται σε τρεις θεμελιώδεις αξίες: τη σύνδεση, τον σεβασμό και την εμπιστοσύνη.
Πιστεύουμε ότι τα παιδιά αναπτύσσονται καλύτερα όταν νιώθουν ασφαλή, αποδεκτά και κατανοητά. Όταν αισθάνονται ότι οι ενήλικες τα ακούν πραγματικά και ενδιαφέρονται να κατανοήσουν την εμπειρία τους.
Η ανάπτυξη δεν είναι μια διαδικασία που επιβάλλεται απ’ έξω. Είναι μια διαδικασία που ανθίζει όταν υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες.

-Αρκετοί γονείς όταν αναζητούν υποστήριξη νιώθουν πίεση να “προλάβουν” ή να “διορθώσουν” κάτι. Πώς τοποθετείστε απέναντι σε αυτή την αγωνία;
Κατανοούμε απόλυτα αυτή την αγωνία. Οι γονείς αγαπούν τα παιδιά τους και θέλουν να κάνουν το καλύτερο δυνατό γι’ αυτά.
Ταυτόχρονα, πιστεύουμε ότι η πρόοδος δεν έρχεται μέσα από την πίεση. Έρχεται μέσα από τη σχέση. Όταν ένα παιδί νιώθει ότι γίνεται αποδεκτό, είναι πολύ πιο πιθανό να συνεργαστεί, να δοκιμάσει νέα πράγματα και να αναπτύξει νέες δεξιότητες.
Δεν εργαζόμαστε με στόχο να αλλάξουμε το ποιος είναι το παιδί. Εργαζόμαστε ώστε να αποκτήσει περισσότερα εργαλεία για να συμμετέχει στον κόσμο με τρόπο που να του ταιριάζει.

–Στη φιλοσοφία σας το παιχνίδι κατέχει κεντρική θέση. Γιατί είναι τόσο σημαντικό;
Το παιχνίδι είναι η φυσική γλώσσα του παιδιού.
Μέσα από το παιχνίδι το παιδί επικοινωνεί, πειραματίζεται, επεξεργάζεται εμπειρίες, χτίζει σχέσεις και κατανοεί τον κόσμο γύρω του. Δεν είναι απλώς μια ευχάριστη δραστηριότητα ούτε μια «ανταμοιβή» μετά τη δουλειά.
Η σύγχρονη αναπτυξιακή ψυχολογία και οι νευροεπιστήμες δείχνουν ότι το παιχνίδι αποτελεί βασικό μηχανισμό μάθησης και ανάπτυξης. Όταν αξιοποιείται ουσιαστικά, μπορεί να γίνει το πιο ισχυρό εργαλείο σύνδεσης και εξέλιξης.

– Πώς γνωρίζετε πραγματικά ένα παιδί;
Αρχίζουμε παρατηρώντας και ακούγοντας.
Μας ενδιαφέρει τι τραβά την προσοχή του, πώς επικοινωνεί, τι το ηρεμεί, τι το δυσκολεύει, τι το ενθουσιάζει. Προσπαθούμε να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο βιώνει τον κόσμο.
Δεν υπάρχουν δύο ίδια παιδιά. Ακόμη και παιδιά με την ίδια διάγνωση μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετικές ανάγκες, ενδιαφέροντα και τρόπους μάθησης. Για αυτό η εξατομίκευση δεν είναι για εμάς μια πολυτέλεια αλλά προϋπόθεση ουσιαστικής υποστήριξης.

– Ποιος είναι ο ρόλος της σχέσης ανάμεσα στον επαγγελματία και το παιδί;
Η σχέση είναι το θεμέλιο όλων.
Η έρευνα δείχνει ότι η ποιότητα της σχέσης αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν την αποτελεσματικότητα οποιασδήποτε παρέμβασης. Πριν υπάρξει μάθηση, χρειάζεται εμπιστοσύνη. Πριν υπάρξει συνεργασία, χρειάζεται σύνδεση.
Όταν το παιδί νιώθει ότι το αποδέχονται και το σέβονται, δημιουργείται ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορεί να εξελιχθεί με ασφάλεια.

– Μιλάτε συχνά για τη διαφορετικότητα. Τι σημαίνει για εσάς αυτή η έννοια;
Η διαφορετικότητα είναι μια φυσική έκφραση της ανθρώπινης ποικιλομορφίας.
Για πολλά χρόνια η κοινωνία είχε την τάση να αντιμετωπίζει καθετί διαφορετικό ως κάτι που έπρεπε να διορθωθεί ή να προσαρμοστεί σε ένα προκαθορισμένο πρότυπο.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι οι άνθρωποι αναπτύσσονται με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Η πρόκληση δεν είναι να εξαφανίσουμε τις διαφορές αλλά να δημιουργήσουμε περιβάλλοντα που χωρούν περισσότερους τρόπους ύπαρξης, επικοινωνίας και μάθησης.

– Ποια θέση έχει η οικογένεια σε αυτή τη διαδικασία;
Κεντρική.
Το παιδί δεν μεγαλώνει απομονωμένο. Αναπτύσσεται μέσα σε σχέσεις και η οικογένεια είναι το σημαντικότερο περιβάλλον του.
Για αυτό θεωρούμε ότι η υποστήριξη των γονέων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της δουλειάς μας. Δεν αντιμετωπίζουμε τους γονείς ως παρατηρητές αλλά ως συνεργάτες.
Στόχος μας είναι να τους βοηθήσουμε να κατανοήσουν καλύτερα το παιδί τους, να αναγνωρίσουν τις ανάγκες του και να αισθάνονται περισσότερο σίγουροι στον γονεϊκό τους ρόλο.

–Ποιο είναι το πιο συνηθισμένο λάθος που βλέπετε να γίνεται όταν μιλάμε για την ανάπτυξη των παιδιών;
Ίσως η υπερβολική εστίαση στο αποτέλεσμα.
Συχνά αναρωτιόμαστε πότε θα κατακτηθεί μια δεξιότητα ή πότε θα επιτευχθεί ένας στόχος και χάνουμε από τα μάτια μας τη διαδικασία.
Η ανάπτυξη όμως δεν είναι αγώνας ταχύτητας. Είναι μια πορεία. Και πολλές φορές οι πιο σημαντικές αλλαγές ξεκινούν όταν το παιδί νιώθει ότι δεν χρειάζεται να αποδείξει την αξία του για να γίνει αποδεκτό.

–Αν μπορούσατε να μεταφέρετε ένα μόνο μήνυμα στους γονείς, ποιο θα ήταν;
Ότι πίσω από κάθε συμπεριφορά υπάρχει ένας άνθρωπος που προσπαθεί να επικοινωνήσει κάτι.
Πριν αναρωτηθούμε «πώς θα το αλλάξουμε;», ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε «τι προσπαθεί να μας πει;».
Όταν ξεκινάμε από την κατανόηση, ανοίγει ο δρόμος για ουσιαστική σύνδεση. Και μέσα από τη σύνδεση δημιουργούνται οι συνθήκες για πραγματική ανάπτυξη.

– Κλείνοντας, Ποιο είναι το όραμα του Child’s Way;
Οραματιζόμαστε έναν κόσμο όπου κάθε παιδί θα έχει το δικαίωμα να είναι ο εαυτός του. Έναν κόσμο όπου η διαφορετικότητα δεν αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα προς επίλυση αλλά ως μέρος της ανθρώπινης μοναδικότητας.
Έναν κόσμο όπου τα παιδιά, οι οικογένειες και οι επαγγελματίες συναντιούνται μέσα από τον σεβασμό, την αποδοχή και την εμπιστοσύνη.
Γιατί κάθε παιδί έχει τον δικό του δρόμο. Και ο δικός μας ρόλος είναι να περπατήσουμε για λίγο δίπλα του.