Πριν δυσκολευτεί να μας το πει, μπορεί να δυσκολεύεται να δει.

Η όραση συμμετέχει ουσιαστικά στην ανάπτυξη, στην επικοινωνία και στην καθημερινή εμπειρία του παιδιού. Πώς μπορούμε, λοιπόν, να αναγνωρίσουμε ορισμένες ενδείξεις; Πότε χρειάζεται να απευθυνθούμε σε ειδικό και ποια είναι η σχέση της όρασης με τη μαθησιακή εμπειρία;

Συζητάμε με την Μπέττυ Λογοθέτη, οπτικό – οπτομέτρη, για όσα αξίζει να γνωρίζουν οι γονείς.

Πόσο σημαντική είναι η όραση στα πρώτα χρόνια της ζωής ενός παιδιού και ποιον ρόλο παίζει στην ανάπτυξή του;

Η όραση είναι ίσως η βασικότερη των αισθήσεων καθώς παίζει έναν εξαιρετικά σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του παιδιού. Μέσω αυτής τα ερεθίσματα που λαμβάνει ο εγκέφαλος βοηθούν το παιδί να αντιλαμβάνεται ένα πολύ μεγάλο μέρος πληροφοριών από το περιβάλλον όπως χρώματα και σχήματα.

Το παιδί γεννιέται με την ικανότητα να βλέπει καθαρά στην απόσταση των 30 πόντων. Στην απόσταση δηλαδή που το κρατάει αγκαλιά η μαμά, που το θηλάζει και έτσι ξεκινάει αυτός ο ιδιαίτερος δεσμός. Στη συνέχεια αυτή η απόσταση σταδιακά αυξάνεται και μέσω της όρασης μαθαίνει να μιμείται τις εκφράσεις και να επικοινωνεί. Στη συνέχεια με τη βοήθεια της όρασης αρχίζει να πιάνει αντικείμενα, να τα επεξεργάζεται και να εξερευνά το περιβάλλον γύρω του.

Ποια σημάδια μπορεί να δείχνουν ότι ένα παιδί δεν βλέπει καλά, ακόμη κι αν δεν το έχει εκφράσει;

Ένα παιδί δεν γνωρίζει πως είναι να βλέπει σωστά έτσι δεν αντιλαμβάνεται την πιθανή μειωμένη οπτική οξύτητα. Οι γονείς συνήθως πριν το παιδί ξεκινήσει σχολείο και παραπονεθεί για την δυσκολία να δει καθαρά στον πίνακα ίσως δυσκολευτούν να εντοπίσουν τα «σημάδια» που μαρτυρούν την μειωμένη όραση. Κινήσεις όπως «σφίξιμο» ματιών (βλεφαρική σχισμή), στρίψιμο των βιβλίων στο θρανίο, κοντινή απόσταση διαβάσματος, αν πλησιάζει τα αντικείμενα ενδιαφέροντος κοντά στα μάτια είναι μερικά από τα σημάδια που θα πρέπει να μας αφυπνίσουν όπως μεγάλη σημασία θα πρέπει να δοθεί στην περίπτωση που κάποιος από τους γονείς φοράει γυαλιά καθώς φαίνεται πως υπάρχει κληρονομική προδιάθεση.

Μπορεί μια δυσκολία στην όραση να επηρεάζει την καθημερινότητα του παιδιού με τρόπους που δεν είναι εύκολο να αναγνωρίσουμε;

Στην καθημερινότητα ένα παιδί με δυσκολία στην όραση πιθανά να μην μπορεί να υπολογίσει σωστά τα διαστήματα στον χώρο με αποτέλεσμα να χτυπάει πιο συχνά. Μπορεί να έχει δυσκολία στην ανάγνωση , μπορεί να περνάει τις λέξεις ή τις σειρές αν δεν χρησιμοποιεί οδηγό το δάχτυλο. Πιθανά να παρουσιάσει δυσκολία στην ταχύτητα γραφής όταν του υπαγορεύεται κάτι ή όταν πρέπει να αντιγράψει από τον πίνακα. Δυσκολία επίσης μπορεί να έχει και στα ομαδικά παιχνίδια, ειδικά σε παιχνίδια που έχουν να κάνουν με μπάλα.

Όταν ένα παιδί παρουσιάζει μαθησιακές δυσκολίες, είναι σημαντικό να ελέγχεται και η όρασή του;

Πριν καταλήξουμε σε κάποια μαθησιακή δυσκολία, η ποιότητα της όρασης πρέπει να αξιολογηθεί πρώτη για να αποκλειστεί κάθε ενδεχόμενο. Ένα παιδί που δεν βλέπει σωστά μπορεί να δίνει την εικόνα παιδιού με μαθησιακές δυσκολίες.

Αρκεί ένα παιδί να βλέπει καλά για να μην αντιμετωπίζει δυσκολίες στην ανάγνωση;

Ένα παιδί μπορεί να μην έχει τη σωστή οπτική ακολουθία και να δυσκολεύεται να ακολουθήσει τη ροή ενός κειμένου παρόλο που μπορεί να βλέπει καλά. Επίσης μπορεί το οπτικό του σύστημα να είναι κουρασμένο και να μη μπορεί να αντέξει αρκετή ώρα πάνω από το βιβλίο του. Όλες αυτές οι λειτουργίες ελέγχονται από τους επαγγελματίες οφθαλμικής υγείας έτσι ώστε να αντιμετωπιστούν πιθανά διαθλαστικά σφάλματα και για να δοθεί η σωστή καθοδήγηση έτσι ώστε να βοηθηθεί η κάθε περίπτωση αναλόγως.

Σε ποια ηλικία είναι καλό να γίνεται ο πρώτος προληπτικός έλεγχος της όρασης;

Συνήθως οι παιδίατροι συστήνουν ο πρώτος προληπτικός έλεγχος να γίνει περίπου στο 4ο έτος αλλά δεν ισχύει το ίδιο αν παρατηρηθεί κάποια στραβισμική εικόνα ή κάποια εικόνα που παραπέμπει σε οφθαλμοκινητική δυσκολία.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στον έλεγχο από έναν οπτομέτρη και στην εξέταση από έναν οφθαλμίατρο;

Ο οπτομέτρης εξετάζει ολοκληρωμένα την ποιότητα της όρασης μέσω διαφόρων τεχνικών που περιλαμβάνουν ελέγχους όπως κινητικότητας, διόφθαλμη όρασης και συνεργασίας, σύγκλισης και πολλά άλλα. Ο οφθαλμίατρος χρειάζεται σε κάθε περίπτωση είτε υπάρχει πρόβλημα είτε όχι. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ία καλή όραση δεν μπορεί να κρύβει από πίσω κάποιο παθολογικό εύρημα. Οι οφθαλμίατροι και οι οπτικοί είναι ειδικότητες που αλληλοσυμπληρώνονται. Ένας σωστός οπτομέτρης ξέρει πάντα πότε είναι η στιγμή να παραπέμψει για περαιτέρω διερεύνηση σε οφθαλμίατρο και το αντίστροφο.

Τι μπορούμε να κάνουμε στην καθημερινότητα για να βοηθήσουμε τα μάτια των παιδιών, ειδικά όταν διαβάζουν ή χρησιμοποιούν οθόνες;

Ένας βασικός κανόνας που είναι πολύ εύκολος να θυμόμαστε , είναι ο κανόνας του 20-20-20. Για κάθε 20 λεπτά εργασίας σε κοντινή απόσταση, θέλουμε 20 δευτερόλεπτα διάλειμμα κοιτάζοντας 20 πόδια (6 μέτρα) μακριά. Όταν δουλεύουμε μπροστά σε οθόνη δεν πρέπει να ξεχνάμε το συχνό βλεφαρισμό για την αποφυγή ξηροφθαλμίας. Η οθόνη του υπολογιστή μας πρέπει να είναι σε σωστή θέση και να μην υπάρχει έντονη αντίθεση στη φωτεινότητα της οθόνης σε σχέση με τον φωτισμό του περιβάλλοντος. Ο φωτισμός την ώρα του διαβάσματος πρέπει να είναι επαρκής και να μην πέφτει ο ίσκιος πάνω στο βιβλίο μας. Κατά προτίμηση να φωτίζονται οι σελίδες κάθετα και η λάμπα να είναι από την αντίθετη μεριά του χεριού που γράφουμε και σε απόσταση 40 εκατοστών περίπου από την επιφάνεια εργασίας μας . Το δωμάτιο πρέπει πάντα να είναι φωτισμένο και να μην λειτουργεί μόνο το σποτάκι του γραφείου μας.

Ποια βήματα προτείνετε στους γονείς όταν θέλουν να ελέγξουν την όραση του παιδιού τους;

Πρώτο βήμα επίσκεψη στον οφθαλμίατρο, δεύτερο βήμα θα ήταν η επιλογή του οπτικού οπτομέτρη και τρίτο βήμα να ακολουθήσουν τις συμβουλές των ειδικών.

Τι πρέπει να προσέχουν οι γονείς όταν επιλέγουν γυαλιά για το παιδί τους και πόσο σημαντική είναι η παρακολούθηση από ειδικό;

Η όραση όπως είπαμε είναι πολύ σημαντική αίσθηση και πολλές φορές δεν δίνουμε τη σημασία που της πρέπει. Θα πρέπει τα οπτικά βοηθήματα να επιλέγονται από οπτικά καταστήματα και μόνο γιατί εκεί υπάρχει εξειδίκευση πάνω στο τομέα της όρασης . Οι γονείς έχουν την ασφάλεια της πιστοποιημένης ποιότητας τόσο στους φακούς όσο και στους σκελετούς. Είναι σημαντικό να υπάρχει ένας επαγγελματίας οφθαλμικής υγείας που να παρακολουθεί συστηματικά το παιδί και να γνωρίζει το ιστορικό του. Πάντα να επιλέγετε αδειοδοτημένα καταστήματα με υπεύθυνους οπτικούς οπτομέτρες.

Η ειδικός της συνέντευξης

Μπέττυ Λογοθέτη Οπτικός – Οπτομέτρης

Η Μπέττυ Λογοθέτη είναι πτυχιούχος Οπτικός – Οπτομέτρης του ΤΕΙ Αθήνας και δραστηριοποιείται στον χώρο της Οπτικής από το 2000.

Στην επαγγελματική της πορεία έχει εργαστεί σε οπτικά καταστήματα στην Αθήνα, τον Πειραιά, την Πάτρα και τη Ζάκυνθο, ενώ έχει αναλάβει θέσεις ευθύνης τόσο σε καταστήματα οπτικών όσο και στον τομέα των οφθαλμικών φακών.

Η πολυετής εμπειρία της, μέσα από διαφορετικές πτυχές του κλάδου, έχει διαμορφώσει την προσέγγισή της γύρω από την ποιότητα της όρασης και την εξατομικευμένη εξυπηρέτηση, με έμφαση στις ιδιαιτερες ανάγκες κάθε ανθρώπου.